على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

175

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ارض ( arz ) م . ع . ارضت الارض ارضا ( از باب نصر ) : گياه‌ناك شد زمين . و ارضت الارض : گياهناك يافتم زمين را . و ارض فلان ( مجهولا ) : زكام زده شد فلان . و ارضت الخشية ارضا ( ايضا مجهولا ) : خورده شد چوب از ديوچه . ارض ( arz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زمين . و برّ . و ميدان . و زمين مزروع . و خاك و كشور و ولايت و اقليم و مملكت . و تربت . و ارض خالى : زمين غير مزروع . و ارض ممالك : وزير اعظم . ارض ( araz ) م . ع . ارضت القرحة ارضا : ( از باب سمع ) : ريمناك شد آن قرحه و فاسد گشت . و ارضت الارض اراضة و ارضا ( از باب كرم ) . مر . اراضة . ارض ( araz ) ع . ج ارضة . ارض ( arazz ) ص . ع . رجل ارض : مرد نشسته كه از جاى نجنبد . و بعير ارض كذلك . ارضاء ( erz ' ) م . ع . دادن چيزى به كسى تا خشنود كند او را . ارضات ( arz t ) ع . ج ارض . ارضات ( araz t ) ع . ج ارضة . ارضاض ( erz z ) م . ع . روان كردن خوى . و بريده شدن شير . و ارض ارضاضا : درنگى نمود . و آهسته و گران گرديد . و سخت دويد . و ارضت الرثية : ستبر گرديد ماست . ارضاع ( erz ' ) م . ع . ارضعت المراة ارضاعا : شير داد آن زن . ارضاك ( erz k ) م . ع . ارضك عينيه ارضاكا : فرو خوابانيد هر دو چشم خود را و بازگشاد . ارضة ( erzat ) و ( orzat ) و ( erazat ) ا . ع . گياه بسيار . ارضة ( arazat ) ا . ع . ديوچه و كرمك چوب‌خوار . ج : ارض و ارضات . المثل : هو آكل من ارضة : او خورنده‌تر است از ديوچه . و هو اصنع من ارضة : او صانع‌تر است از ديوچه . ارضون ( arazun ) و ( arzun ) ع . ج ارض . ارضوى ( arzoviy ) ا خ . ع . لقب شخصى . ارضى ( arzi ) ص . ع . - مأخوذ از تازى - خاكى و زمينى . و آفات ارضى و سماوى : آفتهاى زمينى و آسمانى . ارضى ( arziy ) ص . ع . منسوب به ارض . ارضياء ( arzi ' ) ع . ج رضىّ . ارضين ( arazin ) ع . ج ارض . ارط ( aret ) ا . ع . رنگى كه مانند رنگ ميوهء درخت ارطى و يا ريشهء درخت ارطى باشد . ارطاء ( ert ' ) م . ع . بالغ شدن دختر و بزنى رسيدن يق ارطات الجارية اذا بلغت ان تجامع . ارطاب ( art b ) ع . ج رطب . ارطاب ( ert b ) م . ع . ارطب النخل ارطابا : نزديك به رسيدن رسيد و رطب شد آنچه بر خرما بن است . و ارطب القوم : نزديك به رسيدن رسيد خرما بنان آن قوم و ارطب البسر : رسيد غورهء خرما و رطب شد . و ارطب الثوب : تر كرد آن جامه را . ارطاة ( art t ) ا . ع . واحد ارطى يعنى يك درخت ارطى . ارطاس ( ert s ) م . ع . ارطست عليه الحجارة ارطاسا : بعضى سنگريزه‌ها بر بعضى موافق شد و هموار نشست . ارطاط ( ert t ) م . ع . ارط ارطاطا : گول گرديد و احمق شد . و ارط فى مقعده : لازم گرفت نشستنگاه خود را و ستيهيد در آن . المثل : ارّطى فان خيرك فى الرطيط : يعنى احمق باش كه خير در تو حماقت است - دربارهء شخصى گويند كه در حماقت بختمند و با روزى باشد و در هنگام تعاقل محروم و بىنصيب . ارطال ( art l ) ع . ج رطل و رطل . ارطال ( ert l ) م . ع . ارطل ارطالا : پسر سست و نرم اعضا زاد . و فروهشته شد هر دو گوش وى . ارطام ( ert m ) م . ع . ارطم ارطاما : خاموش گرديد و ساكت ماند . و ارطم البعير ( مجهولا ) : بازداشته شد آن شتر . ارطاماسيا ( art m si ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى بومادران و برنجاسف . ارطاميدوس ( art midus ) ا خ . پ . نام پيغمبرى . ارطاوى ( art viy ) ص . ع . شترى كه پيوسته ارطى خورد . و شترى كه از خوردن ارطى قولنج كرده باشد . ارطميس ( artamis ) و ارطميسا : ( artamis ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - بومادران و برنجاسف . ارطنيثا ( artanis ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - يك قسم گياهى كه از ريشهء آن نان ترتيب مىدهند . ارطوى ( artaviy ) ص . ع . مر . ارطاوىّ . ارطى ( art ) ا . ع . درختى كه برگش پهن و شكوفه‌اش مانند شكوفهء بيد و بيخش سرخ و برش تلخ و شبه به عناب و تر و تازهء اين درخت را شتر مىخورد . ج : ارطيات و اراطى ( ar t ) و اراطى . ارطى ( artey ) و ( arti ) ا . پ . درخت بيد . و درخت سپيدار . ارطى ( artiy ) ص . ع . منسوب به ارطى ( art ) .